تیۆرا تێکەلکرنا چەمکی د پێکهاتەیا واتاییا گۆتنێن مەزناندا ل دویڤ مۆدێلا مەعریفییا ئەندرسوونی

المؤلفون

  • نزار مەجید عەبوش پشکا زمانێ کوردی، كۆليژا زانستێن مروڤایەتی، زانکۆیا زاخۆ، هەرێما کوردستانێ – عێراق.
  • شۆرەشڤان عادل ئەحمەد پشکا زمانێ کوردی، كۆليژا زانستێن مروڤایەتی، زانکۆیا زاخۆ، هەرێما کوردستانێ – عێراق.

DOI:

https://doi.org/10.26436/hjuoz.2025.13.4.1689

الكلمات المفتاحية:

زمانڤانییا مەعریفی، واتاسازییا مەعریفی، تیۆرا تێکەلکرنا چه‌مكى، مۆدێلا ئەندرسوونی(٢٠١٣)، گوتنێن مەزنان

الملخص

   زمانڤانییا مەعریفی ئێکە ژ زانستێن نوی و سەردەمیانە، کو د نوکەدا بوویە جهێ سەرنج و گرنگیپێدانا هژمارەکا زۆرا زمانڤانان، ئەڤ زانستە پێكۆلێ دكه‌ت ژ ڕوانگه‌هه‌كا مەعریفیڤە به‌رێ خوه‌ بده‌ته‌ پرسێن زمانى. زمانڤانێن مەعریفی وەکو هەمی زمانڤانێن دیتر، زمانی وەکو بابەتێ سەرەکییێ خوە دزانن و بزاڤێ دکەن سیستەم و ئەرکێ زمانی سالۆخ بدەن. ئێك ژ ئارمانجێن زمانڤانییا مەعریفی ئەوە کو بزانیت د هۆشێ مرۆڤیدا چ ڕویددەت، هەروەسان چاوانییا وەرگرتنا زانیارییان و ئاشکەراکرنا واتایێ. هندەك زمانڤانێن مەعریفی تیۆرا تێکەلکرنا چەمکی ب تەمامکەرا تیۆرا ڕووبەرێن هۆشی دزانن، هەر چەندە ئەڤێ تیۆرێ پەیوەندییەکا بهێز ل گەل میتافۆرا چەمکی ژی هەیە. تیۆرا تێکەلکرنا چەمکی بۆ چارەسەرکرنا ئەوان مژاران هاتییە دانان یێن ب ڕێکا هەردوو تیۆرێن بەرێ ناهێنە چارەسەرکرن. د ئه‌ڤێ ڤه‌كۆلینێدا، ل دویڤ مۆدێلا مەعریفییا ئەندرسوونی بۆ گۆتنان دێ باسى چاوانییا چێكرنا واتایێ د چەند گۆتنێن مەزنان یێن زمانێ كوردیدا كه‌ين. ل دویڤ بنه‌مایێن ئه‌ڤێ مۆدێلێ دێ باسى چاوانییا ئاڤاكرنا واتایێ د هۆشیدا کەین و دێ هێته ‌نیشاندان كا چاوا د گۆتنێن مەزناندا تێکەلکرنا ڕووبه‌رێن هۆشى هاتییه‌ ئه‌نجامدان و ب ئه‌ڤى ڕە‌نگى شیایه‌ ڕووبه‌ره‌كێ نوی په‌یدا بكه‌ت. مۆدێلا مەعریفییا ئەندرسوونی بۆ گۆتنان ئەوێ چەندێ ددەتە دیارکرن کا چەوا د چارچووڤەیێ تیۆرییێ تێکەلکرنا چەمکیدا ل گۆتنێن مەزنان دگەهن و بکاردهینن. ڤه‌كۆلین هه‌ولدده‌ت به‌رسڤا ئه‌ڤێ پرسیارا سه‌ره‌كى بده‌ت كا ئه‌رێ ئه‌ڤ مۆدێلە‌ دشێت بۆ شڕۆڤه‌كرنا چاوانییا چێكرنا واتایێن نوی د گۆتنێن مەزناندا بهێته ‌بكارهینان و هه‌تا چ ڕاده‌ دشێت یا په‌سه‌ند بیت؟ ئارمانج ژ ئه‌ڤێ ڤه‌كۆلینێ ئه‌ڤه‌یه‌ كو بشێین ب ڕێكا مۆدێله‌كا نوییا چێكرنا واتایێ، شڕۆڤه‌كرنه‌كا هویرتر ل سەر گۆتنێن مەزنان بکەین و د هه‌مان ده‌مدا دبیته‌ ئه‌گه‌ر كو چێبوونا ده‌ربڕینێن نوی و واتایێن نوی د زمانیدا پتر بهێنه ‌شڕۆڤه‌كرن.

التنزيلات

بيانات التنزيل غير متوفرة بعد.

المراجع

ب زمانێ کوردی:ابراهیم، شیلان رحیم(٢٠١٩)، نەخشاندنی کۆزانیاری وشەی لە فەرهەنگی ئاوازییدا، نامەی دکتۆرا، کۆلیژی زمان، زانکۆی سلێمانیی.

باپیر، دلاوەر شوکری(٢٠٢١)، شیکردنەوەی تۆری واتایی ئامرازە بەندەکانی زمانی کۆردی لە ڕوانگەی واتاسازی زانینییەوە، چاپی یەکەم، چاپەمەنی دابەشکردن: کۆمەلگای فەرهەنگی ئەحمەدی خانی.

حمەحسین، شاهو صالح (٢٠٢٣)، درکپێکردنی وێنای وێنەی وشەی لێکدراو لە ڕێزمانی کوردیدا، نامەی ماستەر، کۆلیژی زمان زانکۆی سلێمانی.

سالەح، سەروەر سەعدوڵلا(٢٠٢٤)، چەمکە میتافۆرییەکان لە دەقە شیعرییەکانی مەولەویدا، گۆڤاری کوردستانیی بۆ لێکۆڵیینەوەی ستراتییجیی.

شریف، شۆخان عمر(٢٠٢٤)، پێڕەوبەندی لە ئاستەکانی زمانی کوردیدا، نامەی ماستەر، کۆلیجی پەروەردەی بنەرەتی زانکۆی سلێمانی.

عبدللە، گۆنا عمر (٢٠٢٣)، تۆربەندی ڕێزمانی وشە لە زمانی کوردییدا، نامەیا دکتۆرایێ، زانکۆیا سلێمانی، کۆلیژا زمان.

عومەر، نەوزاد ئەنوەر و شنۆ عەولا حەمەدئەمین (٢٠٢٤)، گەیاندنی پەیام لە ڕێگەی کۆدە وێنەیی و بەڵگە ئەزمونییەکانی لە تیۆری کۆدی دوانەدا، لە دیدی قوتابخانەی زمانەوانیی زانینییەوە، گۆڤاری توێژەر، زانکۆی سوران، پەرپەندا ٧، ژمارە ١، بپ ٨٩-١٢٠.

غریب، بەهرە سەلام حمە (٢٠٢٢)، درکپێکردنی میتافۆڕییانەی ناوی ئاژەلان لە زمانی کوردیدا(ئاخاوتنی ڕۆژانە)، گۆڤاری زانکۆی گەرمییان، خۆلا (٩)، ژمارە (٣).

مەهەند، موحەمەد ڕاسخ، دەرازینکەک بۆ زمانڤانییا مەعریفی تیۆر و چەمک، وەرگێڕان: عەبدولسەلام نەجمەدین عەبدوللا، یا د قۆناغا چاپکرنێدا.

محمدامین، گولچین عزیز (٢٠٢٤)، لێکدانەوەیەکی سیمانتیکی مەعریفی بۆ مێتافۆری کات لە زمانی کوردیدا، نامەیا دکتورایێ، فاکۆلتییا ئاداب، زانکۆیا سۆران.

محەمەد، دارا حەمید(٢٠٢٢)، سێمانتیکی ڕێکبەندی و ڕەخنەی کەلتوری لە زمانی کوردیدا، گۆڤاری زانکۆی گەرمییان، خۆلا (٩)، ژمارە (٢).

ئامێدی، ڕێکێش (٢٠١٩)، فەرهەنگا گۆتنێت مەزنا، چاپا ئێکێ، چاپخانەیا پارێزگەها دهۆکێ.

ئەحمەد، محمود فتح اللە و نەریمان حەسەن(٢٠١٧)، پەیڕەو و بنەما سێمانتیکییەکانی درکپێکردن، گۆڤاری زانکۆی ڕاپەرین، سالی چوارەم، ژمارە (١١).

ئەحمەد، محەمەد کەریم(٢٠٢٢)، درکپێکردنی وێنەی میتافۆریی لە کۆدی شیعرییدا، نامەیا ماستەرێ، زانکۆیا هەلەبجە، کۆلیژی پەروەردەی شارەزوور.

ب زمانێ عەرەبی:

بن دحمان، سمیره‌ عواسعمر وعلیش، ماسیسیلیا، 2016: تجلیات المزج التصوری فی الخطاب الاشهاری، رساله‌ ماجستیر، جامعه‌ مولود معمری، الجزائر.

دزەیی، دلخۆش جاراللە حسێن(٢٠١٤). علم الدلالة الادراکی: المبادئ و التطبیقات، مجلة الاداب، عدد ١١.

الزنَّاد، الأزهر (٢٠٠٩): نظريات لسانية عرفنية، دار محمد علي، منشورات الاختلاف، تونس.

القحطانی، مها بنت دلیم (٢٠٢٣)،التحليل الاستعاري للفظ الشهادتين في ضوء نظرية المزج التصوري، المجلد ١٨، العدد ١، جامعة مولود معمری، الجزائر.

كنعان، ججیقه‌ و بوهار، زهیده‌ (٢٠١٤-٢٠١٥) تحققات المزج التصوری فی الكاریكاتور الصحفی جریده‌ الشروق -أنموذجا، رساله‌ ماجستیر، جامعه‌ مولود معمری، الجزائر.

ب زمانێ فارسی:

ارجمند راد، علی اکبر. (١٤٠١). بررسی میزان انطباق تفسیرهای نهج‌البلاغه با مراحل معناسازی در نظریه آمیختگی مفهومی. فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه, سال دهم، شمارە(٤٠).

ایرانشاهی, طیبە فتحی & سید محمود میرزایی الحسینی & شیرین پورابراهیم. (١٤٠٢). نقش آمیختگی مفهومی در ساخت معنی ضرب‌المثل: مطالعه موردی چند ضرب‌المثل عربی در حوزۀ حیوانات. فصلنامه علمی-پژوهشی زبان‌شناسی اجتماعی، دورە ( ٦)، شمارە (٢)، صص ٥٩ – ٧١.

انصاریان, ‌شادی و همکاران. (١٤٠٠). گدایی پشت در شورای امنیت سازمان ملل؛ استعاره، مجاز و آمیختگی مفهومی در کارتون‌های سیاسی. زبان فارسی و گویش های ایرانی، سال (٦)، دورە (٢)، پیایی (١٢)، صص ١٠٩-١٢٩

بركت، بهزاد و دیگران، ١٣٩١: روایت شناسى شناختى (كاربست نظریه آمیختگى مفهومى بر قصه هاى عامیانه‌ ایرانى)، نشریه ادب پژوهى، پاییز، شمارە بیست و یکم، صص 9-32.

‌بیدختی, سهیلا نوربش، فرهود, ‌فرنگیس. (١٤٠٢). تحلیل دو نمونه متون روایی ادبیات فارسی در چارچوب نظریه شناختی فضاهای ذهنی و آمیزه مفهومی. پژوهش ‌های بین‌ رشته‌ ای ادبی، پژوهشگاە علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دو فصل نامە علمی، سال پنجم، شمارە نهم، ٣٣٦-٣٦١.

پورابراهیم، شیرین و فاطمه نعمتی. (١٤٠٠). کاوشی در ابعاد شناختی, فرهنگی و بافتی ضرب المثل های نمادین گویش دلواری با استفاده از انگاره آمیختگی مفهومی بسط یافته آندرسون (٢٠١٣). نشریە پژوهش های زبان شناسی (مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی اصفهان)، سال دوازدهم، شمارە دوم، شمارە ترتیبی ٢٣ ،صص ٩٧-١٢٢.

ثقفی، عشرت. (١٣٩٤). فرایند فضاسازی ذهنی در داستان (کباب غاز) جمال زاده. همایش بین المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران، دانشگاە محقق اردبیلی، (٤)،(٦).

دیانتی، معصومە و حدائق رضائی (١٤٠٠)،ساخت معنا در اسم های مرکب زبان فارسی به عنوان آمیزه های مفهومی، نشریة پژوهش های زبان شناسی تطبیقی، سال یازدهم، شمارە ٢١، بهار و تابستان. صص ٧٥-٩٦.

راستگو، کبری و سلیمی، سیدە فاطمە. (١٣٩٨). مجاز عقلی؛ مجاز یا حقیقت با رویکرد آمیختگی مفهومی در گفتمان قرآنی.مجلە زبان و ادبیات عربی، سال یازدهم، شمارە (١)، صص (٢٥-٥٥)

شاەحسینی، فائقە (١٣٨٨)، تحلیل گذرایی افعال «زیرشمول فعل گفتن» بر اساس نظریۀ پیش نمونه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینا، مجلۀ پژوهش علوم انسانی، سال دهم، شمارۀ ٢۵.

صفوى، كورش (١٣٨٢)، بحثی درباره طرح های تصویری از دیدگاه معنی شناسی شناختی، نامە فرهنگستان، دورە٦ ، شمارە١.

صفوى، كورش (١٣٩٩)، در آمدى بر معنى شناسى، چاپ ششم، انتشارات سوره مهر، تهران.

کیا، سپیدە و حسین رضویان و سحر بهرامی خورشید. (١٤٠٠). آمیختگی مفهومی در عناوین خبر سیاسی. فصلنامە مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران، دورە نهم، شمارە (٣)، صص (٨٩-١٠٨).

ب زمانێ ئینگلیزی

Andersson, D. (2013). Understanding figurative proverbs: A model based on conceptual blending. Folklore, 124(1), 28-44.‏

Croft, William and Cruse, D. Allan, (2004): Cognitive Linguistics, First published, Published in the United States of America by Cambridge University Press, New York.

Evans, Vyvyan and Green, Melanie, 2006: COGNITIVE LINGUISTICS AN INTRODUCTION, Edinburgh University Press Ltd 22 George Square, Edinburgh

Evans, Vyvyan, 2007: a glossary of cognitive linguistics, university press Edinburgh, Edinburgh.

Evans, Vyvyan; Benjamin K. Bergen and Jörg Zinken (2007). “The cognitive linguistics enterprise: an overview, London: Equinox Publishing Ltd

Fauconnier, G., & Turner, M. (1998). Conceptual integration networks. Cognitive science, 22(2), 133-187.‏

Gilles, F., & Mark, T. (2002). The way we think: conceptual blending and the mind’s hidden complexities. New York.‏

Hart, C. 2007: Critical Discourse Analysis and Conceptualisation: Mental Spaces, Blended Spaces and Discourse Spaces in the British National Party, CHAPTER FIVE. In C. Hart and D. Lukes (eds). Cognitive Linguistics in Critical Discourse Analysis: Application and Theory. Newcastle: Cambridge Scholars Publishing, 107-131.

Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.

Langacker, Ronald W.( 1987.) Foundations of Cognitive Grammar. Stanford, CA: Stanford University Press,

Neil A.Stillings (1998), Cognitive science: an introduction-2nd, America.Library of congress Catalogingin Publication data.

Schmid, H. J. (2011). Conceptual blending, relevance and novel N+ N-compounds. Cognitive Linguistics Research: Windows to the Mind: Metaphor, Metonymy and Conceptual Blending, 219-245.‏

Turner, MARK, CONCEPTUAL INTEGRATION, chapter 15, Geeraerts, D., & Cuyckens, H. (Eds.). (2007). The Oxford handbook of cognitive linguistics. OUP USA.‏

التنزيلات

منشور

2025-12-31

كيفية الاقتباس

عەبوش ن., & ئەحمەد ش. (2025). تیۆرا تێکەلکرنا چەمکی د پێکهاتەیا واتاییا گۆتنێن مەزناندا ل دویڤ مۆدێلا مەعریفییا ئەندرسوونی. مجلة العلوم الانسانیة لجامعة زاخو, 13(4), 700–717. https://doi.org/10.26436/hjuoz.2025.13.4.1689

إصدار

القسم

مجلة العلوم الانسانیة لجامعة زاخو