Türkçe ve Arapçada Ettirgen Çatısı

  • Faik Ş. Abbas Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, İnsanî Bilimler Fakültesi, Koya Üniversitesi, Kürdistan Bölgesi - Irak.
Keywords: Çatı, geçişli, Arapça, fiil

Abstract

Türkçe ve Arapçada ettirgen çatısı başlıklı araştırmamız, fiilin aldığı bazı eklerle yeni bir kalıba ve duruma geçmesi dolayısıyla yeni bir fonksiyon ve yeni anlamlar ifade ettiğini göstermektedir. Nitekim fiile eklenen her ekin ya da harfin o fiili yeni bir göreve ve anlama yönlendirmektedir.          

Türkiye Türkçesinde {dır‚-dir‚ -dur‚-dür ⁄ tır‚-tir‚-tur‚-tür , (ı)t‚ ⁄ -(u)t,-(ı)r‚ –(u)r , -ar ‚ –er } ekleri , Arapçada ise(الف ‚ ياء ‚ تاء ‚ سين ‚ لام ‚ ميم ‚واو ‚ هاء ‚ نون ‚ همزة) harfleri,ettirgen ekleri sayılır.  

Biz de çalışmamızda bu eklerin rolȗnu hem Türkçede hem de Arapçada önemle üzerinde durulması gereken konulardan olduğunu gördük.

Fiil çatısı ‚ fiil kök veya gövdesini anlam bakımından bir değişikliğe uğramadan belirli bazı eklerle genişleterek cümledeki özne ve nesne ile olan bağlantısında uğradığı durum değişikliğidir.

Her iki dilde ettirgen çatı ekleri ile yapılan çatı eyleminin asıl görevi veya amacı geçişliliktir ‚ geçişsiz fiilleri geçişli yapmaktır.Yani işi başkasına yaptırmak veya öznenin işi  nesneye etkilemektir.

Author Biography

Faik Ş. Abbas, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, İnsanî Bilimler Fakültesi, Koya Üniversitesi, Kürdistan Bölgesi - Irak.

Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, İnsanî Bilimler Fakültesi, Koya Üniversitesi, Kürdistan Bölgesi - Irak.

References

- BANGUOĞLU ‚ Tahsin ‚ 1990‚ Türkçenin grameri‚ TDK . yay.Ankara.
- BİLGEGİL ‚ M. Kaya‚ 1981‚Türkçe dilbilgisi ‚ Dergah yay. ‚ İstanbul.
- DEMİR, Tufan , (2013), Türkçe Dil bilgisi, 3. Baskı, Kurmay Yayınları , Ankara.
- DİZDAROĞLU ‚ Hikmet ‚ 1963‚ Türkçede fiiller‚ TDK. Yay. :216 ‚ Ankara.
- EDİKSUN ‚ Haydar ‚ 1999‚ Türk dil bilgisi ‚ Remzi kitabevi ‚ 6.basım ‚ İstanbul.
- EKER ‚ Süer ‚ 2002‚ Çağdaş Türk Dili ‚ Grafiker yay . ‚ Ankara.
- ERGİN ‚ Muharrem‚ 1993‚ Türkçe dilbilgisi ‚ bayrak yay. ‚ 21. Baskı ‚ İstanbul.
- GENCAN ‚ Tahir Necat ‚ 1975‚ dilbilgisi ‚ TDK . yay.‚ 3. Baskı ‚ İstanbul.
- ............... ,Ocak 1974 (Geniş zaman kipi) Türk dili ‚ S.268 ‚s.325- 329 .

- HACIEMİNOĞLU ‚ Necmettin ‚ 1991‚ Türk Dilinde Yapı Bakımından Fiiller ‚ kültür bakanlığı yay. ‚ Ankara .
- HENGİRMEN‚ Mehmet‚ 1998‚ Türkçe dil bilgisi ‚ Engin yay.‚Ankara .
- KARAAĞAÇ, Günay(2012), Türkçenin Dil bilgisi, 1. Basım, Akçağ Yayınları, Ankara.
- KORKMAZ ‚ Zeynep ‚ 2003‚ Türkiye Türkçesi Grameri ( şekil bilgisi ) ‚ TDK. Yay. ‚ Ankara .
- Timurtaş‚ Faruk‚ 1977 , Eski Türkiye Türkçesi, İÜ.Edebiyat Fakültesi yay., İstanbul.
- Topaloğlu, Ahmet‚ 1982, Dil bilgisi Terimleri Sözlüğü‚ Ötüken Neşriyat‚ İstanbul.
- ZÜLFİKAR ‚ Hamza ‚ 1983‚ yabancılar için Türkçe dersleri ‚ Ankara üniversitesi : Türkçe kursu yayınları : III ‚ Ankara.

Baş vurulan Arapça Kaynaklar:
- الأسمر ، راجي ، علم الصرف ، 1996 ، دار الجيل ، ط1 - بيروت .
- الحوامدة ، رحاب شاهر محمد ،2001، الصرف الميسر ، دار الصفاء للنشر ، ط1 -عمان .
- الطويل ، حسين علي ، الصرف والإملاء ، 2003 ، دار الخير ، ط1 - دمشق .
- عويضة ، كامل ، البسيط في الصرف العربي ، 2012 ، الاطلس للنشر - الجيزة .
- زانوس ، احمد باشا ، الصرف ، 1986 ، دانشكاه بيام نور- طهران .
- مطرجي ، محمود ، في الصرف وتطبيقاته ،2000 ، ط1، دار النهضة العربية - بيروت .
- ابن الحاجب ، رضي الأستراباذي ،1356ﮪ ، تحقيق محمد نور الحسن - القاهرة .
- ابن يعيش، د.ت. ، شرح المفصل، المطبعة المنيرية - القاهرة .
- حسون، سليم،1906 ، الأجوبة الشافية في فني الصرف والنحو- موصل .
- عظيمة ، عبدالخالق، 1955 ، المغني في التصريف الافعال، ط2- مصر.
- عبد الحميد، محي الدين، 1958 ، دروس التصريف ، ط3- مصر.
- نهر، هادي، 2002 ، الصرف الوافي، ط2، دار الامل للنشر- الاردن .
Published
2020-03-30
How to Cite
Abbas, F. (2020). Türkçe ve Arapçada Ettirgen Çatısı. Humanities Journal of University of Zakho, 8(1), 146-151. https://doi.org/10.26436/hjuoz.2020.8.1.583
Section
Humanities Journal of University of Zakho