شرۆڤهكرنا ئهركێن دهلالیێن ڕهنگان د هوزانا كلاسیكی و نویخازا كوردیدا (كرمانجییا سهری)
DOI:
https://doi.org/10.26436/hjuoz.2026.14.1.1713الملخص
ئهڤ ڤهكۆلینه ههوڵدانهكه بۆشرۆڤهكرن و بهراوردكرنا ئهركێن دهلالیێن ڕهنگان وهك رهگهزهكێ هونهری و واتایی دهوزانا كوردیدا، رهنگ ئێكه ژ ئامرازێن سهرهكییێن ئاڤاكرنا وێنهیێ هونهری د هوزانێدا، ب تایبهتی د قوناغێن هوزانا كلاسیك و نویخازا كرمانجیا سهریدا، د قوناغا كلاسیكیدا، بكارهینانا رهنگان گرێدایی واتایێن جێگیر و كهلتوورێ گشتی و ئاینی تایبهتی ئهركێ عیرفانی یه، بهلێ دهوزانا نویخازدا دگهل گۆهرینێن سیاسی و جڤاكی و ئایدولۆژی، گوهرین ب سهر رامان و دهلالهتێن ڕهنگان ژی هاتییه و دهلالهتێن ڕهنگان بهرفرهھ بووینه و ژ قالبێ كلاسیكی دهركهتینه، هوزانڤانێ نویخاز رهنگان وهكو ئامرازهكێ تاكهكهسی دبینیت كوب رێكا ئهوان دهربڕینێ ژ ئهزموونا ههستێن خۆ یێن دهروونی دكهت، ههروهسا ڕهنگان وهكو ئامرازهكێ رهخنهگرتنێ ژ سیاسهتێ ،جڤاكی، رهوشا مرۆڤان بكاردئینیت. ئهڤ ڤهكۆلینه ب ناڤ و نیشانێ (شرۆڤهكرنا ئهركێن دهلالیێن رهنگان د هوزانا كلاسیكی و نویخادا- كرمانجیا سهری). ئهڤ ئهزموونا رهنگان دهوزانا كوردیدا نیشان ددهت، ئهزموونا گوهرینا هزركرن و هوشیارییا هوزانڤانێ كورده. ژڕامانا ساده و سالوخدانا رهنگی د قوناغا كلاسیكدا بهرهف ڕامانێن سیاسی و نهتهوهییا قوناغا نوی، ههتا دگههیته ڕامانێن ئاڵوز و ڤهشارتی و فهلسهفی و داهێنهرانهیا قوناغا نویخازیێ. ئهڤ گوڕانكارییه، رهنگڤهدانا گوهڕینێن جڤاكی ، سیاسی، كهلتوورێ كوردهوارییه. ئهڤ ڤهكولینه ل سهر دیاردهیا شێوازێ بكارهینان و دیاركرنا رامان و دهلالهتێن رهنگان و ههڤبهركرنا ههردوو قوناغێن هوزانا كوردی رادوهستیت، ئهڤجا ژبۆ ئهڤێ ڤهكولینێ پشت بهستن كریه سهر میتودا (وهسفی-شرۆڤهكاری) ژبۆ گههشتنا ئهنجام و دیاركرنا جوداهی وهكههڤیێن ئهرك و دهلالهتێن رهنگان د ههردوو قوناغاندا.
التنزيلات
المراجع
الکندی، أبو یوسف یعقوب بن اسحاق (١٣٧٢ هـ /١٩٥٣) رسائل الکندی الفلسفیە، تحقیق و نشر محمد عبدلاهادی أبو ریدە ، مطبعە التألیف و الترجمە والنشر ملتزم الطبع والنشر ، دار الفکر العربی جزء الثانی: رسالة فی الجرم الحامل بطباعة اللون من العناصر الاربعة والذی هو عنە اللون فی غیرە.
الفارابی : آبو نصر محمد بن محمد الفارابی ، أراء أهل المدینە الفاضلە، مکتبە و مطبعة محمد علی صبیح و أولادە ، میدان الازهر، مصر.
الخولي، خالد طلعت عبدالفتاح. الصورة اللونية في شعر ضياءالدين رجب، مجلة كلية اللغة العربية بأتاى البارود.جامعة الازهرمجلة کلية اللغة العربية بإتاى البارود
الطباع، هبة(2017). من أین یستخرج العنبرمن أين يستخرج العنبر - موضوع
ابن منظور،(١١١٩). لسان العرب ، القاهرة ،دار المعارف
-الیاقوت،شیخاوی(2018).معاني الالوان فی اللغة و الثقافة والفن،رسالة ماجستیر،جامعة ابي بكر بلقاى تلسمان,الجزائر.
السالمی، علی عبدالحلیم و فیروز پور، مرضیه(2025). الالوان فی الشعر كشاجم، دراسه سیمیائیه تأویلیه. مجلة العربیه للعلوم الأنسانیة، العدد 169-جامعة الكویت.
ئیسماعیل،روندك محسن(2017). دهلالهتا رهنگان د هوزانا نویخازا كوردیدا دهڤهرا بههدینان، ناما ماستهرێ،زانكۆیا زاخۆ، فاكولتیا زانستێن مرۆڤایهتی:پشكا زمانێ كوردی.
ئهحمهد،هێمن عومهر(2017). زولف و دهلالهتهكانی له شیعری مهلای جزیریدا، گۆڤاری (نوبهارئهكادیمی)ژماره 8 .سال4 .
ئهحمهد ، كهوسهر عومهر(2020). رهنگی سوور له شیعری كلاسیكی كوردیدا، گۆڤارا (Kurdiname) یا ناڤنهتهوهیی، ژماره )3 (ڕوپهل109-126.
افراسیاب پور،علی اكبر و مطلق،یدالله بهمنی(1400). پوشش و لباس و نمادهای ان در ادبیات عرفانی، فصلنامه علمی عرفانی اسلامی، سال هفدهم،شماره67.
اباد وبلاوی ، مرضیه و رسول(2012-1391).دلالات الالوان فی شعر یحیی السماوی، مجلة اضاءات نقدیة، السنة الثانیة، العدد الثامن، كانون الاول .
ابادی،لیلا قاسمی حاجی و ممتحن،مهدی(1390). الجمال اللونی فی الشعرالعربی من خلال التنوع الدلالی، مجله فصلیه دراسات الادب المعاصر، السنه الثالثة- العدد التاسع.
أنصاری ،نرگس و سیفی،طیبه(2013). دراسه نقدیه لعنصر اللون فی أشعار بدرشاكرالسیاب،الاسود و الابیض نموذجا،مجله اضاءات نقدیة،السنة الثالثة، العدد:11.
بدوی،عبدالرحمن (١٩٦١) ارسطوطالیس، ضمن کتاب فی السماء الآثار العلویە ، طبعةالاولی مطبعەلجنە التألیف والترجمە والنشر ملتزمە الطبع والنشر ، مکتبە النهضە المصریە.
حهمهد، پهخشان سابیر (2012) . ڕهمز له شیعری هاوچهرخی كوردی كرمانجیی خوارووی كوردستان 1970 – 1991 ،ههولێر: چاپخانهی حاجی هاشم .
حیتۆ، عارف(2009). ههلوهسهیێن زینێ، چاپا ئێكێ، دهۆك: چاپخانا هاوار.
حیتۆ، عارف(2018). ههناسهیێن ئاخێ، چاپا ئێكێ، ههولێ: چاپخانهی شهاب.
خالد ، عیماد وەیسی ( ٢٠٠٤) ، جەڤەنگ د هۆزانا ریالیتیا کوردی دا دەڤەرا بەهدینان ١٩٧٠-١٩٩٠ ، هەولێر ، چاپخانە وەزارەتی پەروەردە.
خاڵ، شێخ محمد(2005).فهرههنگی خاڵ، چاپا ئێكێ چاپخانا ئاراس.
دۆسكی، تهحسین ئیبراهیم(2005). دیوانا مهلایێ جزیری، چاپا دوویێ، ههولێر:چاپخانا وهزارهتا پهروهردێ.
دوسكی،تحسین ئیبراهیم(2016). دیوانا ئهحمهدێ خانێ، چاپا ئێكێ، چاپخانا (Matris): توركیا.
روابحي،سعاد(2020). التغریب فی الشعر العربی المعاصر،دیوان(لماذا تركت الحصان وحیدا)نموذجا، مجلة المیادین للدراسات فی العلوم الانسانیه، المجلد الثاني- العدد الثاني.
زەنگەنە ، مصطفی محمد کریم (٢٠٠١) . رەنگ لە زمانی کوردی دا ، نامەی دکتورا ، زانکۆی سەلاحەدین ، كولێژی ئاداب.
زیاب، ئهبوعوبهید عوبهیدوللا(2005).هوزانا نویخازی ل دهڤهرا بادینان، چاپا ئێكێ،ههولێر: چاپخانا وهزارهتا پهروهردێ.
سالار، ئەحمەد (٢٠٠٩) ، رەنگ لە رەنگداندا،سلێمانی: چاپخانەی کمال .
سالح، قاسم حوسین(2008). سایكولۆژی رهنگ و جوانی، و: گوڤاری شێوهكاری، ژماره 24.
شرتح، عصام أبراهیم(2014). حداثویة الحداثة، عمان: دار غیداء للنشر والتوزیع.
شمیسا،سیروس و كریمی،پرستو(1384). سبك حافظ در رنگ امیزی تصاویر شعری، مجلة زبان و ادب، شماره 25، دانشكده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، ص 105.
شاهرودی،سید مرتضی حسینی و فرضعلی،فاطمه(1391). بررسی تطبیقی فقر در حكمت متعالیه عرفان، فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز،دوره 2 ،شماره4.
علی،صباح موسی(2013).سیستمی رهنگ و واتا و دهلالهتهكان له زمانی كوردیدا،مجلة جامعة كركوك للدراسات الأنسانیة، المجلد:8- العدد:1 .
عبدالقادر،أمین(2005). دووچهمكێن هاڤیبوون،یاخیبوون دهوزانا نویخازا كوردیدا، چاپا ئێكێ، دهۆك: چاپخانا هاوار.
عهبدوڵلا، هزرڤان(2005). ئازراندنا بهندهمانێ، چاپا ئێكێ ، دهۆك: چاپخانا هاوار.
عثمان ، صلاح(2006). الواقعە اللونیە، قراءة فی ماهیة اللون و سبل الوعی ،مصر: المعارف الاسکندریە.
عمر ، احمد موختار (١٩٩٧ )اللغة واللون ، الطبعة الثانیة ، القاهة: عالم الکتب و التوزیع .
فريدة، سويزف(2017). جمالية اللون و دلالاتة في الشعر العربى المعاصر، أطروحة الدكتوراة، جامعة جيلالي ليابس-سيدى بلعباس، كلية الاداب و اللغات و الفنون.
فرخ فر،فرزانه و طاهر،زهره(1399). واكاوی فولكلور مادی رنگ برپستر فرهنگ عصر صفوی، نگاره های هفت اورنگ ابراهیم میرزا، جامعهشناسی هنر و ادبیات، دوره12، شماره دوم.
كنانی، رویدة نعمان(2023). علم اللون و نظرياته، منشورات جامعة دمشق، كلية الفنون الجميلة.
طالو،محی الدین(1993). الرسم واللون،الطبعة السابعة، دیمشق: مطبعة الشام.
طاهر،نزار سلمان(2015). رهنگڤهدانا دهلالهتا رهنگان د تێكستێ هوزانێدا دیوانا: ستران و بهفر و ئاگر یا(موئهیهد تهیب)ی وهكو نموونه. گۆڤاری زانكۆ بۆ زانسته مرۆڤایهتییهكان، بهرگی 19- ژماره: 6.
محمد، زرار سهردار(2022). ئێستاتیكای ئاماژه نازمانیهكان له دهقه شیعریهكانی (ع.ح.ب) و جهمال شارباژێردا، نامهی ماستهر، كۆلیژی زمان ، زانكوی چهرموو-چهمچهماڵ.
نوفل،یوسف حسن(1995). الصورة الشعریة و الرمز اللونی، القاهرة، كورنیش النیل: دار المعارف.
نهێلی،نعمت الله حامد(2010). دهراڤهك ژ رهخنێ، چاپا ئێكێ،دهۆك، چاپخانا هاوار.
هزرڤان (2010). فڕین د پهنجهرێ دا، چاپا ئێكێ ، دهۆك: چاپخانا هاوار.
هزرڤان (2013). هنهك ژ وه و ههموو ژمن، بهرگێ ئێكێ و دوویێ.
سرخه،مریم مونسی و طالب،فریده و گودرزی،مصطفی(1389). نوع لباس و نمادهای رنگ در عرفان اسلامی، نسریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی. شماره:44، زمستان.
عمید،حسن(1383).فرهنگ فارسی عمید،چاپ بیست و نهم،انتشارات امیر كبیر.
لوشر،ماكس(1391). روان شناسی رنگ ها، برگردان: حمید رضا بلوچ،مشخصات نشر: تهران.
لاری،لیلا امینی و خیراندیش،سید مهدی(1392). جلوههای نمادین رنگ در ادب عرفانی، دوفصلنامه علمی-پژوهشی ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، سال پنجم، شماره:9، پایز و زمستان
-Wehmeier,Sally(2003).Oxford advanced learners dictionary seven edition, NewYork.
التنزيلات
منشور
كيفية الاقتباس
إصدار
القسم
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2026 Govand A. Abdullah, Halima kh. Abdullah

هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
يوافق المؤلفين الذين ينشرون في هذه المجلة على المصطلحات التالية
[CC BY-NC-SA 4.0] يحتفظ المؤلفون بحقوق الطبع والنشر ومنح حق المجلة في النشر الأول مع العمل المرخص له بموجب ترخيص مشاع المبدع للإسناد
الذي يسمح للآخرين بمشاركة العمل مع الإقرار بحقوق التأليف والنشر الأولي في هذا مجلة
مكن للمؤلفين الدخول في ترتيبات إضافية منفصلة للتوزيع غير الحصري للنسخة المنشورة من المجلة، مع الإقرار بإصدارها الأولي في هذه المجلة
يسمح ويشجع المؤلفين على نشر عملهم عبر الإنترنت










