دنەدانی سیاسی و نەتەوەیی لە ڕۆمانی کوردی لە شاخ (١٩٧٦- ١٩٩١)
بهپێی تیۆری میروسلاڤ روش
DOI:
https://doi.org/10.26436/hjuoz.2025.13.4.1690الكلمات المفتاحية:
نەتەوە، ڕۆمانی کوردی لە شاخ، دنەدانی سیاسی، شۆرش، بووژانەوەی کولتوورالملخص
ڕۆمانی کوردی لە ماوەی شۆرشی گوڵاندا، بەتایبەتی ئەو ڕۆمانانەی لە شاخ چاپکراون، ڕەنگدانەوەی واقیعی ئەو کات بوونە. چاپبوونی ئەم ڕۆمانانە لە شاخ هەوڵێکی ڕۆشنبیران بووە وەک چینێکی کارای ناو کۆمەڵگهی کوردی بۆ بەشداریکردن لە بزوتنهوهی رزگاریخوازی كوردستان. بێگومان ئامانج لەمەش بڵاوکردنەوەی هزری نەتەوایەتی بووە. بە واتایەکی تر ڕۆشنبیران و رۆماننووسان ویستوویانە لە ڕێگای دنەدانی سیاسییەوە گۆڕانکاری دروست بکەن. ئەم توێژینەوەیە له ڕووی چوارچێوهى تیۆرییهوه، لەبەر ڕۆشنایی قۆناغی دووەمی تیۆرەکەی (میرۆسلاڤ ڕۆش)ـە سەبارەت بە پڕۆژەی نەتەوەسازی و بونیادنانی نەتەوە. دنەدانی سیاسی ئامانج لێی گۆڕانکاریی سیاسییە، لهشیكردنهوهو لێكدانهوه دهقهكاندا، سوود له رهخنهی ئایدیۆلۆژی بینراوه كه لقێكه له سۆسیۆلۆژیای ئهدهب، کە چۆن بە ناوی ئایینەوە کورد لەناو بردراوە، لهكاتێكدا گوتاری بزوتنهوهی سیاسی كوردی بریتیی بووه له برایهتی نێوان كورد، عهرهب، تورك و فارس. ئهنجامی توێژینهوه بریتییه لهوهی كه ڕۆمانی كوردی؛ بهشێكی گرینگ بووه له بهرگری کوردستان و نەتەوە و هەوڵی بووژانەوەی کولتوور و فیکری داوه، ئەویش بە هوشیارکردنەوەی خەڵک بۆ پەرەپێدانی خوێندەواری و یەکڕیزی گەل. ههروهها به ئامانجی کاركردن لەبارەی ئەو گوتارەوە، کە هەوڵیداوە ئەو ڕۆحە نەتەوەیی و کوردییە بەئاگابهێنێتەوە و هوشیاریی سیاسی دروست بکات، ئەویش بۆ هاندان بۆ گۆڕانکاری و خەباتی سیاسی.
التنزيلات
المراجع
یەکەم: کتێبی کوردی
١. ئەفلاتون (٢٠٠٩)، کۆمار، وەرگێڕانی: د،محەمەد کەمال، دەزگای سەردەم، سلێمانی.
٢. حمد، مبارک عزیز (٢٠٢٠)، چەمکی ئازادی لە تیۆری سیاسی هانا ئاڕێنتدا و ڕەنگدانەوەکانی لە هەرێمی کوردستان- عێراق، کۆلێجی زانستە ڕامیارییەکان، زانکۆی سلێمانی، نامەی ماستەر.
٣. ڕۆسۆ، جان جاک (٢٠٠٥)، گرێبەستی کۆمەڵایەتی، وەرگێڕانی: محمد صابر کریم، خانەی چاپ و پەخشی ڕێنما،سلێمانی.
٤. عارف، حەمەکەریم (٢٠٠٧)، کۆچی سوور، ڕۆمان، چاپی سێیەم، لە بڵاوکراوەکانی یەکێتیی نووسەرانی کوردستان، سلێمانی.
٥. عەبدوڵڵا، کاروان (٢٠٠٣)، هەژان، چەند کورتەچیرۆک و ڕۆمانێک، چاپی دووەم، دەزگای ئاراس، هەولێر.
٦. کۆمەڵێک نووسەر (٢٠١٥)، ئاشنابوون بە جۆن ستیوارت میل، دەزگای ئایدیا بۆ فیکر و لێکۆڵینەوە، سلێمانی.
٧. موکری، محەمەد (٢٠٠٨)، سەگوەڕ، ڕۆمان، چاپی شەشەم، دەزگای ئاراس، هەولیر.
٨. موکری، محەمەد (٢٠١٥)، تۆڵە، ڕۆمان، چاپی پێنجەم، ناوەندی ئەندێشە، سلێمانی.
دووەم سایتی ئینتەرنێت
٩. فۆکۆ، میشێل (٢٠٢٢)، دهسهڵات، بهها ئهخلاقییهكان و ڕۆشنبیر، گفتوگۆی مایكڵ بێس لهگهڵ میشێل فوکۆ، سازدانی: مایکڵ بێس، وەرگێڕانی: سەروان ئەحمەد،
https://jineftin.krd/2022/01/17
سێیەم: کتێبی عەرەبی
١٠. باختین، میخایل (١٩٨٨)، الکلمەفی الروایە، ترجمە: یوسف الحلاق، منشورات وزارە الثقافە، دمشق.
١١. حمید، د.اسماعیل عمر (٢٠١٣)، المؤقف فی الفکر انطونیو غرامشی، مجلە الجامعە العراقیە، عدد٦٦، جلد٣. العراق.
١٢. قحطان، د.سوران (٢٠١٧)، قراەء فی المقاربات النظریە الحدیثە للامە والنزعە القومیە، مجلە الثقافە الجدیدە، عدد: ٣٨٧- ٣٨٨.
١٣. عصفور، جابر (٢٠٠٣) مواجهة الإرهاب. قراءات في الأدب العربي المعاصر، د.ط ،دار الفارابي، بيروت، لبنان.
چوارەم: کتێبی ئینگلیزی
Leterrier, Sophie-Anne (2015), Choral Societies and Nationalist Mobilization in Nineteenth-Century France, Bril, V.9, Boston.
Edward Shils, «Intellectuals, » in: David L. Sills, ed., International Encyclopedia of the Social Sciences, 17 vols. in 8, Reprint ed. (New York: Macmillan Co.; Free Press, 1972), vol. 7, p. 179.
منشور
كيفية الاقتباس
إصدار
القسم
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2025 Amina Z. Saeed, Fouad Rashid
هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
يوافق المؤلفين الذين ينشرون في هذه المجلة على المصطلحات التالية
[CC BY-NC-SA 4.0] يحتفظ المؤلفون بحقوق الطبع والنشر ومنح حق المجلة في النشر الأول مع العمل المرخص له بموجب ترخيص مشاع المبدع للإسناد
الذي يسمح للآخرين بمشاركة العمل مع الإقرار بحقوق التأليف والنشر الأولي في هذا مجلة
مكن للمؤلفين الدخول في ترتيبات إضافية منفصلة للتوزيع غير الحصري للنسخة المنشورة من المجلة، مع الإقرار بإصدارها الأولي في هذه المجلة
يسمح ويشجع المؤلفين على نشر عملهم عبر الإنترنت
