وێناى ژنى كورد له‌ تۆمارى گه‌ڕیده‌‌وكوردناسه‌كاندا سه‌ده‌ى (18 - 20)

  • Sozan K. Mustafa زانکویا سلێمانی
الكلمات المفتاحية: تۆمارى گه‌ڕیده‌‌وكوردناسه‌كاندا, وێناى ژنى كورد

الملخص

ژن وه‌ك ره‌گه‌زێكى بنچینه‌یى كۆمه‌ڵگه‌ به‌ پێى قۆناغه‌ مێژووییه‌كان رۆلأ‌و پێگه‌ى خۆى هه‌بووه‌ له‌ پێشخستنى شارستانیه‌ت‌و په‌ره‌سه‌ندنى كۆمه‌ڵگه‌كانى جیهان، به‌پێى ئه‌و بواره‌ى بۆى ره‌خساوه‌‌و كارى تێدا كردووه‌ توانیویه‌تى جێده‌ستى خۆى به‌سه‌ر گۆڕانكاریه‌كانى كۆمه‌ڵگه‌وه‌ جێ بهێڵێت، به‌و پێه‌ى یه‌كێك له‌ پێوه‌ره‌كانى پێشكه‌وتنى هه‌ر میله‌تێك وابه‌سته‌یه‌ به‌ پێشكه‌وتنى بارى كۆمه‌ڵایه‌تى‌و په‌یوه‌ندیه‌ خێزانیه‌كانى كۆمه‌ڵگه‌وه‌، ژنیش وه‌ك یه‌كه‌یه‌كى بنچینه‌یى خێزان هه‌میشه‌ كاره‌كته‌رى سه‌ره‌كى نێو خێزان بووه‌‌و په‌روه‌رده‌كه‌رى تاكه‌كانى كۆمه‌ڵگه‌ى مرۆڤایه‌تى له‌ ئه‌ستۆ بووه‌، بۆیه‌ زیاتر له‌ بوارى كۆمه‌ڵایه‌تیدا جێده‌ستیان دیار بووه‌، به‌م پێوه‌ره‌ تا ژن ئازاد‌و رۆشنبیر بوبێت تاكێكى ئازاد‌و رۆشنبیرى بۆ كۆمه‌ڵگه‌ به‌رهه‌مهێناوه‌‌و پێچه‌وانه‌ى ئه‌مه‌ش دروسته‌. لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ بوارى ژناندا كارێكى سه‌خته‌، به‌تایبه‌تى ژنانى كورد كه‌ به‌چاو ژنانى جیهانه‌وه‌ كه‌متر ده‌رفه‌تى خۆرێكخستن‌و ده‌ركه‌وتن‌و پێشكه‌وتنیان بۆ ساز بووه‌‌و لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ پێگه‌ى ژنى كورد كارێكى كه‌مێك زه‌حمه‌ته‌، به‌ هۆى نه‌بوونى سه‌رچاوه‌ى پێویست‌و گرنگى نه‌دان به‌و بواره‌ وایكردووه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر ژنانى كورد كه‌م‌و كورت بێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ى جێگه‌ى خۆشحاڵیه‌ ژنى كورد پێچه‌وانه‌ى ژنانى رۆژهه‌ڵات جێگه‌ى سه‌رنجى رۆژهه‌ڵاتناس‌و كوردناس‌و بیانیه‌كان بوون‌و هه‌میشه‌ وه‌ك خاڵى جودا كه‌ره‌وه‌ى نێوان میلله‌تانى رۆژهه‌ڵات چاوى لێكراوه‌، ئه‌مه‌ بۆ ئێمه‌ى كورد به‌ خاڵێكى زۆر به‌هێز ئه‌ژمار ده‌كرێت‌و ده‌توانرێ له‌م رێگه‌یه‌وه‌ كۆمه‌ڵگه‌ى كوردى هه‌ڵسه‌نگێنرێت.

السيرة الشخصية للمؤلف

Sozan K. Mustafa، زانکویا سلێمانی

پشکا مێژوو، فاکولتیا زانستێن مروڤایه‌تی، زانكویا سلێمانى- هه‌رێما كوردستانێ – عیراق.

المراجع

كتێب به‌ زمانى كوردى:

ا.م. مینتیشاشڤیلى: كورد كورته‌ په‌یوه‌ندى كۆمه‌ڵایه‌تى ئابورى رۆشنبیرى‌و گوزه‌ران، و/ د، پ، عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوولأ، دهۆك، 2008.

بارۆن ئیدوارد نۆڵد: گه‌شتێك به‌ عه‌ره‌بستان‌و كوردستان‌و ئه‌رمه‌نستاندا، به‌شى دووه‌م، و/ د. حه‌مید عه‌زیز، هه‌ولێر، 2004.

به‌درخان سندى: كۆمه‌ڵگاى كورده‌وارى له‌ دیدى رۆژهه‌ڵاتناسیدا، و/ ئیسماعیل ئیبراهیم سه‌عید، دهۆك، 2008.

بوار نوره‌دین: ده‌نگى مێینه‌ له‌ گۆرانه‌ فۆلكلۆرى كوردیدا، چاپخانه‌ى شڤان، سلێمانى، 2004، ل28.

تاریق محه‌مه‌د عه‌بدولڕه‌حیم: ڤلادیمیر ف. مینۆرسكى رۆژهه‌ڵاتناس، و/ ئازاد عوبێد ساڵح، هه‌ولێر، 2008.

پرشنگى بابایى: بارى كۆمه‌ڵایه‌تى ئافره‌ت له‌ رۆژگارى دێریندا، و/ وریا قانع، سلێمانى، 2005.

جویس بلۆ (پرۆفیسۆر. دكتۆر): دۆزى كورد، و/ كارزان محه‌مه‌د، سلێمانى، 2004.

حه‌سه‌ن ئازاد: ئافره‌ت له‌و دیو په‌رده‌ى حه‌ره‌مسه‌راكانه‌وه‌، و/ وریا قانیع، چاپخانه‌ى مناره‌، هه‌ولێر، 2007.

د. فه‌رهاد پیربالأ: سه‌رچاوه‌كانى كوردناسى، سلێمانى، 1998.

د. كه‌مال مه‌زهه‌ر ئه‌حمه‌د: ئافره‌ت له‌ مێژوودا، به‌غدا، 1981.

ده‌بلیو ئارهه‌ى: دووسالأ له‌ كوردستان گه‌شتێكى نهێنى بۆ میزۆپۆتامیا، و/ لوقمان باپیر، هه‌ولێر، 2010.

درك كینان: كورد‌و كوردستان، و/ ئه‌بوبه‌كر خۆشناو، سلێمانى، 1999.

ژاك ریتۆرێ: گه‌شتنامه‌ى مسیۆنێك بۆ ناوچه‌كانى كه‌ركوك‌و سلێممانى ساڵى 1878، و/ نه‌جاتى عه‌بدوڵڵا، سلێمانى، 2008.

ژان ئۆته‌ر: سه‌فه‌رنامه‌ى ژان ئۆته‌ر، و/ محه‌مه‌د حه‌مه‌ باقى، هه‌ولێر، 2013.

رۆهات ئالاكۆم: كورده‌كانى ئه‌سته‌مبوڵى كۆن، و/ ئه‌حمه‌د تاقانه‌، كوردستان، 2005، ل139.

ویل دیورانت: ژن، پیاو‌و ئاكارى سێكسى له‌ لانكه‌ى شارستانه‌یه‌ته‌كاندا، و/ دڵشاد كریم خۆشناو، 2009.

سه‌رۆ قادر: ئافره‌ت كێشه‌یه‌ك به‌درێژایى مێژوو، چاپخانه‌ى رۆژهه‌ڵات، هه‌ولێر، 2009.

سه‌فه‌رنامه‌كه‌ى نیبۆر له‌سه‌ده‌ى هه‌ژده‌دا، و/ ‌وه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا، هه‌ولێر، 2013.

سه‌فه‌رنامه‌كه‌ى نیبۆر له‌سه‌ده‌ى هه‌ژده‌دا، و/ ‌وه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا، هه‌ولێر، 2013.

سیسیل جۆن ئیدمۆنس: كورد، تورك، عه‌ره‌ب، و/ حامید گه‌وهه‌رى، هه‌ولێر، 2004.

شرى له‌یزه‌ر: كوردستانى به‌ر ئاگردان، و/ ئه‌بوبه‌كر خۆشناو، سلێمانى، 2004.

گ. ر. درایڤر: درایڤر‌و كورد، و/ ئه‌نوه‌رى سوڵتانى، 2005.

گۆتفرێد یوهانس میووله‌ر: دزه‌ كردنه‌ ناو كوردستانى داخراو، و/ عوسمان عه‌بدوڵڵا هه‌ڵه‌بجه‌یى، سلێمانى، 2011

گۆتفرێد یوهانس میووله‌ر: له‌ رۆژهه‌ڵاتى گرگرتودا، و/ به‌دران ئه‌حمه‌د حه‌بیب، چ2، هه‌ولێر، 2013.

ڤلادیمێر مینۆرسكى: مینۆرسكى‌و كورد، هه‌ولێر، 2002

ڤیان مه‌جید: ژن، تاك، سیاسه‌ت، سلێمانى، 2007.

كاپتن لاین: كورد عه‌ره‌ب به‌ریتانیه‌كان، بیره‌وه‌ریه‌كانى كاپتن لاین له‌مه‌ر روداوه‌كانى باشورى كوردستان 1919- 1929، سلێمانى، 2007.

كاپتن لاین: كورد عه‌ره‌ب به‌ریتانیه‌كان، بیره‌وه‌ریه‌كانى كاپتن لاین له‌مه‌ر روداوه‌كانى باشورى كوردستان 1919- 1929، سلێمانى، 2007.

كلۆدیۆس جێمس ریچ: گه‌شتنامه‌كه‌ى ریچ بۆ كوردستان 1820، و/ محمد حه‌مه‌ باقى، چ3، هه‌ولێر، 2002.

مارتین ڤان برۆنسن: ئاغا‌و شێخ‌و ده‌وڵه‌ت، به‌رگى یه‌كه‌م، و/ كوردۆ، چ4، سلێمانى، 2003.

محه‌مه‌د حوسێن: لورستان له‌سه‌فه‌رنامه‌ى گه‌شتیاراندا، و/ سه‌لاح نیسارى، هه‌ولێر، 2013.

مێریلا گالێتى: كلتورى كورد له‌ دانراوى ئیتالیه‌كاندا، و/ ئیدریس عه‌بدوڵڵا مسته‌فا، هه‌ولێر، 2008.

نوخشه‌ عه‌بدول: رۆڵى ژن له‌ ژیانى كۆمه‌ڵایه‌تى‌و سیاسى باشورى كوردستان، چاپخانه‌ى ده‌رون، سلێمانى، 2007.

هه‌ڤالأ كوێستانى: ئافره‌ت ‌و ژانى له‌دایك بونێكى نوێ، چاپخانه‌ى راپه‌رین، سلێمانى، 1979.

هنرى بێنده‌ر: سه‌فه‌رنامه‌ى هێنرى باینده‌ر كوردستان، میزۆپۆتامیا، ئێران، و/ ئه‌بوبه‌كر خۆشناو، سلێمانى، 2006.

هینى هه‌رۆڵد هه‌نسن: كچانى كورد گه‌شتێك له‌ناو ئافره‌تانى مسوڵمان له‌ كوردستان، و/ ناجى عه‌یبباس ئه‌حمه‌د، به‌غدا.

ولیه‌م هیود: سه‌فه‌رنامه‌ى ولیه‌م هیوود بۆ كوردوستان ساڵى 1817، و/ نه‌جاتى عه‌بدوڵڵا، چاپخانه‌ى حاجى هاشم، هه‌ولێر، 2012.

ئه‌نتۆنى گیدنز: كۆمه‌ڵناسى، و/ حه‌سه‌ن ئه‌حمه‌د مسته‌فا، هه‌ولێر، 2009.

ئى. ئار لیچ: ره‌وشى ئابورى‌و كۆمه‌ڵایه‌تى كوردى ره‌واندوز، و/ عه‌زیز گه‌ردى، سلێمانى، 2005

ئیمام عبدالفتاح ئیمام: جۆن لۆك‌و ئافره‌ت تێروانینێك له‌ فه‌لسه‌فه‌ى كۆمه‌ڵایه‌تى، و/ ئه‌ژین عبدالقادر، چاپخانه‌ى ره‌نج، 2004.

8. كتێب به‌ زمانى عه‌ره‌بى:

ب. ليرخ: دراسات حول الكرد الايزيدين و اسلافهم الكلدانيين الشماليين، ت/ د. عبدي حاجى، سليمانسة، 2008.

باسيلى نيكيتين: الكرد دراسة سوسيولوجية و تاريخية، ت/ د. نورى طالباني، اربيل، 2013.

جيميس بيللى فريزر: رحلة فريزر الى بغداد سنة 1834، بيروت، 2006.

يليام ايغلتون: القبائل الكردية، ت/ د. احمد محمود خليل، اربيل، 2006، ص24.

ماسته‌رنامه‌ى بڵاو نه‌كراوه‌:

به‌شدار عومه‌ر ره‌فیق: رۆڵى كۆمه‌ڵایه‌تى‌و سیاسى ژنى كورد له‌ باشورى كوردستاندا (1921- 1958)، زانكۆى كۆیه‌، فاكه‌ڵتى زانسته‌ مرۆڤایه‌تى‌و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، 2012، ماسته‌رنامه‌یه‌كى بڵاونه‌كراوه‌.

گۆڤار به‌ زمانى كوردى:

جه‌مال عه‌بدول: چه‌ند ورده‌ سه‌رنجێك ده‌رباره‌ى ئافره‌تى كورد، گۆڤارى ده‌نگێ، ژماره‌ (2)، ته‌مموزى 1996.

شێرزاد حه‌سه‌ن: له‌ ئه‌شكه‌وته‌وه‌ بۆ نێو كۆشك، گۆڤارى ده‌نگێ، ژماره‌ (2)، ته‌مموزى 1996.

پێگه‌ى ئه‌لیكترۆنى:

المرأة في حياة الفلاسفة و المفكرين، http://www.sasapost.com/women-in-the-lives-of-philosophers/

من اقوال الفلاسفة و العظماء فؤ المرأة، http://www.diwanalarab.com/spip.php?page=article&id_article=381

https://www.revolvy.com/main/index.php?s=Basil+Nikitin)

http://wikivisually.com/wiki/Cecil_John_Edmonds/wiki_ph_id_0

منشور
2018-09-30
القسم
مجلة العلوم الانسانیة لجامعة زاخو