نیشاندانا درکپێکرنا ئاخڤتنکەرێن گۆڤەرا بەهدینی ل باژێرێ زاخۆ
DOI:
https://doi.org/10.26436/hjuoz.2026.14.1.1705الكلمات المفتاحية:
گۆڤەرا بەهدینی ، دیالێکتۆلۆجیا درکپێکرنێ، پریستوون، هاولاتی، هەلویستالملخص
د دیالێکتۆلۆجییا درکپێکرنێدا هەلویستێ ئاخڤتنکەرێن ئەوی زمانی، سەبارەت سنوورێ زمانی و جوگرافییا ئەوێ دیالێکتا و دیالێکتان جیران، هەرهوسا بوها و پلەوپایەیا جڤاکی ئەوێ دیالێکتا دهێتەڤەکۆلینکرن. ئارمانجا سەرەکییا دیالێکتۆلۆجییا درکپێکرنێ ئەوە ڕادەیا هوشیاری و گرنگیپێدانا ئاخڤتنکەران، سەبارەت جیاوازییێن زمانی و دیالێکتا بزانیت. ئەڤ پێزانینە ب شێوەیەکێ گشتی ب رێکا دانانا پرسیارنامێ، چاڤپێکەڤتن و زانینا هەلویستێ ئاخڤتنکەران، سەبارەت نموونەیێن تۆمارکری دهێتەکومکرن و زانین. ئەڤێ ڤەکۆلینێ هەولدایە درکپێکرن و هەلویستێ ئاخڤتنکەرێن گۆڤەرا بەهدینی ل باژێرێ زاخۆ، سەبارەت جۆراوجۆرییا گۆڤەرا بەهدینی ل پارێزگەها دهۆکێ بزانیت و بۆ ئەنجامدانا ئەڤێ ڤەکۆلینێ سێ پیڤەرێن (جیاوازییا دیالێکتا - گۆڤەری، پلەوپایەیا جڤاکی و ڕادەیا خۆشبوونێ) بەرچاڤ وەرگرتییە و ب ڕێکا پرسیارنامێ داتا هاتینە کومکرن. ب رێکا پرسیارنامێ هاولاتی د سێ نەخشەیێن جیاوازدا هزروبیرێن خۆ، سەبارەت (جیاوازییا دیالێکتا - گۆڤەری، پلەوپایەیا و ئاستێ خۆشبوونێ) دیارکرینە. ل دەستپێکێ سێ نەخشەیێن پارێزگەها دهۆکێ بۆ (50) هاولاتییێن باژێرێ زاخۆ هاتیەنیشاندان، کو هەمی خۆجهێ باژێرێ زاخۆنە و ب گۆڤەرا بەهدینی دئاخڤن. هەژی گۆتنێیە بۆ دیارکرنا جیاوازییا دیالێکتا - گۆڤەری هژمارا (1 – 4) هاتیەدانان و بۆ پێڤەرێ پلەوپایەیا و ئاستێ خۆشبوونێ هژمارا (7 – 1) هاتیەدانان. پشتی شرۆڤەکرن و هەلسەنگاندنا داتایێن کومکری ب ڕێکا بەرنامەیێ (spss) بۆ مە دیاربوو، کو جیاوازییا دیالێکتا - گۆڤەری د ناڤبەرا باژیرێ زاخۆ و کەلەکێدا گەلەکە، ژبەر دویراتی و زێدەبوونا مەودایا جوگرافی، کو کاریگەری هەیە ل سەر مۆرکا ئێلی (عەشیرەتی) پێکڤەگرێدانا ڕەوشەنبیری جۆرەک ژ ژێکڤەبوونا زمانی، یان درکپێکرنێ دروستکرییە. دیسان ب دیتنا هاولاتیێ زاخۆ پلەوپایەیا جڤاکی (پرستیجا جڤاکی) بۆ دەڤەردارییا شێخان ژ هەمیان کێمترە و ئاستێ خۆشبوونێ ل دەڤ هاولاتیێ باژێرێ زاخۆ بۆ دەڤەردارییا سێمێلێ ب پلە ئێک دهێت و بۆ دەڤەردارییا ئاکرێ ب پلە دوویێ دهێت.
التنزيلات
المراجع
ژێدەر ب زمانێ کوردی
دزەیی, ع. م. (2014). زمانەوانیی دەروونی. هەولێر: چاپی یەکەم.
حەمید, س. ئ2020 ) .).ئەتڵەسی دەنگسازی شێوەزاری خۆشناوەتی. هەولێر, زانکۆی سەلاحەدین: تێزا دکتۆرا.
سالح, س. ف .(2017). ئەتلەسا فۆنۆلۆجییا زمانێ کوردی پارێزگەها دهۆکێ. دهۆک, چاپا ئێکی: ترکیا سپرێز.
سندی, و. م). 2017). کۆرتییەکا دیرۆکی ل سەر رەوشا کارگێری و جڤاکی ل زاخۆ هەر ژ سالێن داویێ یێن سەردەمێ ئوسمانی هەتا سال2015ێ. ص. ی. و: صوفی .دهۆک.ئینسکلۆپیدیا پارێزگەها دهۆکێ.
غەریب, ن. ئ. (2016) .درکپێکردنیێ مێتونیمی لە زمانی کوردیدا. سلێمانی, زانکۆی سلێمانی: ناما ماستەرێ.
ژێدەر ب زمانێ عەرەبی
العبيدي، م.ج.، (2009). المدخل إلى علم النفس العام. عمّان: دار الثقافة.
یوسف, ج. س. (1990). سیکولوجیە اللغە و المرض العقلی. سلسلە عالم المعرف: سلسلە١٤٥.
5 ژێدەر ب زمانێ فارسی
خزاعی, ف., & ساعتچی, م. (2023). دوفصلنامە علمی حکمت سینوی دورە27. تبیین الگوی معرفت شناسی ابن سینا برمبنای تآثیر مبانی هستی شناختی وی در توجیە پدپدارهای ادراکی. مقالە پژوهشی, بوهار و تابستان 1402،251-270.
تفرشی, ا. ر. (2019). رویردهای نظری در پژوهش های گویشی. تهران, حق چاپ برای پژوهشگاە علوم انسانی و مطالعات فرهنگی محفوظ است, چاپ اول.
غلامی, س. ( 2011). طبقەبندی زبان زازاکی برپایە گویش شناسی ادراکی و زبانشناسی تطبیقی. شمارە22-پاییز و زمستان1200، نشریە پژوهش های زبان شناسی تطبیقی.
ژێدەر ب زمانێ ئینگلیزی
Preston, D. R. (1999). A handbook of perceptual dialectology. Amsterdam:Benjamins: (A bibliography of worksdevoted principally to perceptual dialectology).
Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Blackwell publishing: six edition.
Boberg, C., Nerbonne, J., & Watt, D. (2018). The Handbook of. wiley blackwell.
Braun, S. (2021). erceptual Dialectology in Central Wisconsin: ‘You Must Be from Wisconsin Because of Your Accent and Because You Know How to Drink’. usa: Springer Nature.
Preston, D. (1989). Perceptual dialectiology.
fernandez, F. m., & Moreno, J. (2002). MADRID PERCEPTION OF LINGUISTIC VARIETIES IN SPAIN. Spain: University Of Alcala.
Preston, D. R. (2010). PERCEPTUAL DIALECTOLOGY AND LANGUAGE REGARD. University, USA: Oklahoma State.
Campbell, R. (2006). Encyclopedia of Langauge and Linguistics 2006: Audiovisual Speech. London: University College London.
Heeringa, & Jan, W. (2004). Measyring Dialect Pronunciaton Differences Ysing Levenshtein Distance. University Of Groningen.
Alburya , N. J., & Diazb, M. (2021). From Perceptual dialectoiogy to Perceptual multilingualism: a hong kong case study. the Author(s) published by, trading as taylor&francis: Informa UKLimited.
Jones, B. (2021). The Spatiality of Perceptual Dialectology. Universityof Washington.
Llamas, C., Mullany, L.,, & Stockwell, P. (2007). The Routledge companion to sociolinguistics. Routledge.
Gould, P., & White, R. (1974). Mental Maps new york/Baltimore.
Preston, D. R. (1984). Handbook of Perceptual Dialectology.volume .John. Amsterdam, Philadelphia: Benjamin’s publishing company.
Gottfrid, K. (1981). Comporative Stdies on Condition and forms of languagy interaction of youth who speak different languages in the swiss.
Stellmacher, D., & T:Wiesbaden, S. (1980). Rules for the use of social fector in dialectology.
التنزيلات
منشور
كيفية الاقتباس
إصدار
القسم
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2026 Hala H. Younis, Salwa F. Salih
هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
يوافق المؤلفين الذين ينشرون في هذه المجلة على المصطلحات التالية
[CC BY-NC-SA 4.0] يحتفظ المؤلفون بحقوق الطبع والنشر ومنح حق المجلة في النشر الأول مع العمل المرخص له بموجب ترخيص مشاع المبدع للإسناد
الذي يسمح للآخرين بمشاركة العمل مع الإقرار بحقوق التأليف والنشر الأولي في هذا مجلة
مكن للمؤلفين الدخول في ترتيبات إضافية منفصلة للتوزيع غير الحصري للنسخة المنشورة من المجلة، مع الإقرار بإصدارها الأولي في هذه المجلة
يسمح ويشجع المؤلفين على نشر عملهم عبر الإنترنت
