ڕه‌نگڤه‌دانا شیعه‌گه‌ریێ د به‌رهه‌مێن هوزانڤانێن مالباتا ئاقته‌په‌دا

المؤلفون

  • په‌روین ره‌ئووف هادی پشكا زمانێ كوردی، كولیژا زمانان، زانكویا دهوك، کوردستان-عێراق.
  • دولت محمد أحمد Department of Kurdish Language, College of Construction Education, Zakho University, Kurdistan-Iraq.

DOI:

https://doi.org/10.26436/hjuoz.2025.13.4.1583

الكلمات المفتاحية:

شیعه‌گه‌رى، سووفیگه‌ری، سوننه‌، هوزانا كلاسیك، هوزانڤانێن ئاقته‌په‌

الملخص

هه‌‌ر ژ كه‌ڤندا بیروباوه‌رێن ئایینی و مه‌زهه‌بی دناڤ كولتورێ هه‌ر ملله‌ته‌كیدا دیار بووینه‌، و بێ گومان ره‌نگڤه‌دانا ئه‌ڤى لایه‌نی دناڤ هونه‌ر و ئه‌ده‌بیاتیدا ژى دهێته‌ دیتن. ڤیان و حه‌زژێكرنا پێغه‌مبه‌رى (س) و مالباتا وی و به‌رهنگارییا دوژمنێن مالباتا وی وبابه‌تێ له‌عنه‌تكرنا ل یه‌زیدێ كورێ موعاوییه‌ی ژبه‌ر كوشتنا حسێنێ كوڕێ عه‌لی (خ.ر)، هه‌روه‌سا بنه‌مایێن دی یێن گرنگ وه‌ك پیروزراگرتنا كه‌سایه‌تیا ئیمامێ عه‌لی و شیوه‌ن و زێمار ژبو مرنا ئیمامان ژ بنه‌مایێن گرنگێن هزرا شیعه‌گه‌ریێنه‌. و بێگومان دێ بینین ئه‌ڤی بابه‌تی ژى ره‌نگڤه‌دانا خوه‌ دناڤ پشكه‌كا مه‌زن ژ به‌رهه‌مێن هوزانڤانێن مالباتا ئاقته‌په‌دا كرینه‌، مینا: شێخ عه‌بدوڕڕه‌حمانێ ئاقته‌پی و برایێ وی شێخ محه‌مه‌د حه‌سی و هه‌ردوو كوڕێن وی شێخ محه‌مه‌د كه‌ربه‌لایی و شێخ محه‌مه‌د عه‌سكه‌رى. راسته‌ ئه‌ڤ هوزانڤانه‌ سوننه‌ مه‌زهه‌بن، لێ كاریگه‌رییه‌كا به‌رچاڤ یا هزرا شیعه‌گه‌ریێ د هوزانێن واندا دهێته‌ دیتن، وژبه‌ركو بابه‌تێ هزرا شیعه‌گه‌ریێ دناڤ به‌رهه‌مێن كلاسیكیێن كوردیدا نه‌هاتیه‌ به‌حس كرن، له‌وڕا ئه‌ڤ ڤه‌كولینه‌ هاتیه‌ ته‌رخانكرن ژبو دیاركرنا كاریگه‌ری وره‌نگڤه‌دانا  بابه‌تێ شیعه‌گه‌ریێ دناڤ هوزانا كلاسیكییا كوردیدا و هوزانڤانێن مالباتا ئاقته‌په‌ وه‌ك نموونه‌ هاتینه‌ هه‌لبژارتن. ل دووماهیێ ڤه‌كولین گه‌هشتیه‌ وی ئه‌نجامی كو هه‌می بنه‌مایێن شیعه‌گه‌ریێ د هوزانێن ڤێ مالباتێدا نینن بتنێ لایه‌نێ ڤیانا مالباتا پێغه‌مبه‌رى و په‌سن وپێگوتنا وان دهوزانێن واندا دیار دبن.

التنزيلات

بيانات التنزيل غير متوفرة بعد.

المراجع

لیستا ژٍێده‌ران:

- ده‌ستخه‌ت:

- شێخ محه‌مه‌د عه‌سكه‌ریێ ئاقته‌پی، كشكولة القلب، دانه‌یه‌ك ل ده‌ف ڤه‌كوله‌رێ پاراستیه‌.

- شێخ حه‌سیب كوڕێ شێخ محه‌مه‌د جانێ ئاقته‌پی، دیوانا حه‌سبی. دانه‌یه‌ك ل ده‌ف ڤه‌كوله‌رێ پاراستیه‌.

- ڤه‌كولینێن نه‌به‌لاڤكری:

- شێخ محه‌مه‌د عه‌سه‌ریێ ئاقته‌پی، عقدێ دور فام، به‌رهه‌ڤكرن: د. پروین رؤوف هادی.

- شێخ محه‌مه‌د كه‌ربه‌لایی، دیوانا كه‌ربه‌لایی، به‌رهه‌ڤكرن: وه‌حید سندی و عمران عیسى.

- په‌رتووك ب زمانێ كوردی:

- ته‌حسین ئیبراهیم دوسكی، كوما به‌هه‌مێ ئه‌حمه‌دێ خانی، كومه‌لگه‌ها ئه‌حمه‌دێ خانی، سوران، 2018.

- ته‌حسین ئیبراهیم دوسكی، ل دور ئه‌ده‌بێ كرمانجی ل سه‌ده‌یێن نوزده‌ و بسیتێ زایینی، كورێ زانیاری كوردستان، هه‌ولێر، 2004.

- ئیبراهیم ئه‌حمه‌د شوان، ئه‌ده‌بی كورنی كوردی، چاپخانه‌ی زانكوی سه‌لاحه‌ددین، هه‌ولێر، 2012.

- رێبوار سیوه‌یلی، قه‌فه‌سی ئاسنین...، چاپخانه‌ی ره‌نج، سلێمانی، 2003.

- سید عبدالرحیم مه‌وله‌وی، عه‌قیده‌ی مه‌رضییه‌، شه‌رح ولێكدانه‌وه‌: مه‌لا عبدالكریمی مدرس، پێداچوونه‌وه‌: فالح عبدالكریم، الخلود، بغداد، 1988.

- شێخ عه‌بدورره‌حمانێ ئاقته‌پی، روض النعیم، به‌رهه‌ڤكرن: ته‌حسین ئیبراهیم دوسكی، سپیرێز، 2011.

- شێخ عه‌بدوره‌حمانێ ئاقته‌پی، دیوانا رووحی، ئاماده‌كرن: وحید سندی و عمران عیسا، ب.ج، 2022.

- عه‌بدوللا خدر مه‌ولوود، دیوانی حه‌مدی، چاپخانه‌ی روژهه‌لات، هه‌ولێر، 2013.

- محه‌مه‌د ئه‌مین دوسكی،سوفیاتی، سپیرێز، دهوك، 2024.

- ب تیپێن لاتینی:

- Abdurrahman Adak, Ekola Aqtepeyê ya Edebiyatê û Hizra Kurdîtî-Elewîtî-Neqşebendîtiyê, Nûbihar, hijmar: 131, sal. 2015.

- M. Zahir Ertekin, RECMIYYE/LE‘NETNAME WEK CUREYEK NEZMÊ Û LE‘NETNAMEYA ŞÊX ‘EBDURREHMANÊ AQTEPÎ (Lêkolîn- Ferheng), e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, Nisan-2019 Cilt:11 Sayı:1.

- Şêx Eskeri, Iqdê Durfam, Latini Kirin: Zeynulabdin Zinar,(Stockholm:1989)

- ب زمانێ عه‌ره‌بی:

- احمد بن الملا محمد الزفنكی، العقد الجوهری فی شرح دیوان الشیخ الجزری، ج1، ط2، د.م، 1987.

- حسین نعمه‌ بیتی العلیاوی، المرجعیات الثقافیة للشعر الشیعی فی العصر العباسی، أطروحة دكتوراه‌، جامعة كربلاء، كلیة تربیة العلوم الانسانیة، 2022.

- حكمت الرحمة، الحوادث الكونیة والكرامات الواقعة بعد مقتل الامام الحسین، العتبة الحسینیة، النجف، 2017.

- شیماء جودت یاسر، شخصیة الامام علی علیه السلام فی شعر العصر الاسلامی دراسة ادبیة، رسالة ماجستیر، كلیة الاداب، جامعة ذی قار، 2014.

- عبدالمحسن بن حمد عباد البدر، فضل أهل البيت وعلو مكانتهم عند أهل السنة والجماعة، دار ابن الأثیر، الریاض، 2001.

- محمد سید كیلانی، أثر التشيع في الأدب العربي، دار الكتاب العربي، القاهرة، د.س.

- مسلم بن الحجاج النيسابوري، صحيح مسلم، دار احياء الكتب العربية، ج3، القاهرة، ب.س.

- مصطفى كامل الشيبي، الصلة بين التصوف والتشيع، دار الاندلس، بروت، 1982.

- هدیب بشیر الشمری، ایران والتشیع الصفوی، دار الاصول العلمیه‌، اسطنبول، 2022.

التنزيلات

منشور

2025-12-31

كيفية الاقتباس

هادی پ., & أحمد د. (2025). ڕه‌نگڤه‌دانا شیعه‌گه‌ریێ د به‌رهه‌مێن هوزانڤانێن مالباتا ئاقته‌په‌دا. مجلة العلوم الانسانیة لجامعة زاخو, 13(4), 794–804. https://doi.org/10.26436/hjuoz.2025.13.4.1583

إصدار

القسم

مجلة العلوم الانسانیة لجامعة زاخو

الأعمال الأكثر قراءة لنفس المؤلف/المؤلفين